گاهی شرایطی پیش میآید که قراردادی خود به خود و بدون اراده طرفین منحل میشود. در این صورت به آن انفساخ یا منفسخ میگویند.
به عنوان مثال طرفین در قرارداد شرط میکنند «در صورتی که هر یک از طرفین به تعهدات خود عمل نکنند، قرارداد خود به خود منفسخ میشود». چنانچه هر یک از طرفین تعهد خود را انجام ندهند، قرارداد خود به خود از بین میرود و دیگر کاری از دست طرفین برنمیآید.
یا مثلا طرفین شرط میکنند «در صورت قوه قهریه مثل سیل، زلزله و… قرارداد منفسخ میشود». چنانچه اتفاقی بیوفتد که مشمول قوه قهریه باشد، قرارداد خود به خود منحل میشود.
نکته: در مواردی، قانون، قراردادی را خود به خود منفسخ اعلام کرده است.
مثال 1: در قرارداد بیع (خرید و فروش)، ماشینی از شخصی خریدهاید و پول آن را پرداخت کردهاید. در صورتی که ماشین به شما تحویل داده نشده و در دست فروشنده، خودرو از بین رفته است، قرارداد خو به خود منحل میشود. در این صورت فروشنده باید پول شما را بدهد. (ماده 387 قانون مدنی)
مثال 2) در قرارداد اجاره مطابق قانون، اگر حادثهای پیش آید که مورد اجاره از بین برود، قرارداد منفسخ میشود. یعنی خود به خود از بین میرود و موجر باید پول مستاجر بابت ودیعه را مسترد نماید. (ماده 483 قانون مدنی)
