وقتی دو نفر قراردادی را به صورت صحیح و درست میبندند، اما بعد از انعقاد قرارداد برای یک طرف، این حق ایجاد میشود که به صورت یک طرفه قرارداد را منحل کند. به این منحل کردن قرارداد به صورت یک طرفه، فسخ میگویند. در نتیجه فسخ یعنی منحل کردن قرارداد به صورت یک طرفه.
دقت داشته باشید اصطلاح فسخ فقط زمانی است که یک طرف قرارداد حق دارد آن را برهم بزند. (منحل کند). در نتیجه فسخ در قرارداد صحیحی است که یک طرف فقط حق دارد قرارداد را منحل کند.
نکته: کسی که حق فسخ قرارداد را دارد، اگر بخواهد قرارداد را فسخ کند باید الزاماً، اظهارنامه رسمی برای طرف ارسال کند. عدم ارسال اظهارنامه به منزله انصراف از فسخ است.
نکته: کسی که برایش حق فسخ ایجاد شده است باید فوری آن را انجام دهد. عدم انجام فوری حق فسخ باعث از بین رفتن آن میشود.
غلط رایج: اگر دقت کنید در بنگاه املاک، این غلط رایج را به کار میبرند: «تشریف بیاورید قرارداد را فسخ کنیم». استفاده از اصطلاح فسخ در این جمله غلط است. چرا که وقتی طرفین قرارداد تصمیم میگیرند قرارداد را منحل کنند به آن فسخ نمیگویند. اصطلاح درست آن «اقاله» یا «تفاسخ» است. اصطلاح فسخ، یک طرفه منحل کردن قرارداد را در خود دارد.
مثال 1) شما ملک خود را به شخصی میفروشید، در قرارداد بیع، شرط میکنید « در صورت برگشت هر یک از چکهای خریدار، فروشنده حق فسخ قرارداد را دارد». در صورتی که چک خریدار برگشت بخورد، فروشنده میتواند قرارداد را فسخ کند. به این مورد خیار تخلف از شرط میگویند. یعنی خریدار از شرط و تعهد قرارداد تخلف کرده و برای فروشنده، خیار (حق فسخ) ایجاد شده است.
نمونه اظهارنامه اعلام فسخ قرارداد به دلیل تخلف از شرط
مثال 2) شما ماشینی خریداری میکنید، بعد از خرید ماشین و پرداخت مبلغ آن، متوجه میشوید ماشین عیب و نقص دارد. در این صورت برای شما خیار عیب ایجاد میشود. یعنی میتوانید قرارداد را فسخ کنید و در صورتی که در قرارداد خسارتی تعیین شده باشد از فروشنده بگیرید.
