برای حیازت مباحات (به دست آوردن اموال بی مالک) لازم است شرایطی برای تحقق آن وجود داشته باشد از جمله این که مال مورد نظر باید منقول یا قابل جا به جایی باشد و زمین خود بحث دیگری دارد تحت عنوان احیای اراضی موات،
شرط دیگر این که آن مال، مالک نداشته باشد. حال ممکن است از ابتدا بدون مالک باشد مانند ماهی های دریا یا ابتدا مالک داشته اما مالک از آن اعراض کرده (روی برگردانده) و آن را نمی خواهد و دور انداخته است.
در قانون مدنی در ماده ۱۴۶ حیازت اینگونه تعریف شده که با توجه به مطالب بالا فهم آن ساده تر خواهد بود.
ماده ۱۴۶ قانون مدنی: مقصود از حیازت، تصرف و وضع ید است یا مهیا کردن وسایل تصرف و استیلا.
در ماده ۱۴۷ راه مالک شدن را مقرر می کند که مطابق آن:
ماده ۱۴۷ قانون مدنی: هر کس مال مباحی را با رعایت قوانین مربوطه به آن حیازت کند؛ مالک آن میشود.
حیازت به معنای جمع کردن و گردن آوردن هر چیزی است. به معنای ساده تر می توان گفت به دست آوردن هم قابل ذکر است. مانند حیازت شی قیمتی در دریا، صید ماهی، شکار کردن، پیدا کردن مالی که مالک آن را دور انداخته (اعراض) و…
از طرف دیگر مباحات هم جمع مباح به معنای اموالی ست که مالک ندارند و می توان آن را به مالکیت خود در آورد.
در حال حاضر قوانین خاص وسعت حیازت را محدود کرده اند.
برای مثال قوانینی در مورد شکار و … وجود دارد که بحث حیازت مباحات را محدود کرده اند.
در مواردی لازم نیست که ما ابتدا طرح دعوای الزام کنیم که می توانیم مستقیما آن قرارداد را فسخ کنیم.
مثل آنکه در قرارداد شرط شده باشد که فرد ضامن بدهد اما تخلف کند یا آنکه شرط شده رهن بدهد و تخلف کرده همچنین درباره شروطی که ضمن اجاره انجام می شود نیز مستقیما می توان قرارداد را فسخ کرد.
موارد مانند شرط دادن ضامن، شرط دادن رهن و شروط ضمن عقد اجاره مستقیما در صورت تخلف قابل فسخ هستند.
تنها در موارد استثنایی ممکن است همچنین اگر در قرارداد شرط بشود نیز این امر ممکن خواهد بود.
اگر در قرارداد شرطی خلاف پیش بینی نشده باشد؛ ابتدا باید طرح دعوای الزام را از دادگاه درخواست کرد و سپس در صورت اجرا نکردن آن قرارداد را فسخ کرد.
اگر در طبقات یک و دو هیچ فردی از متوفی در قید حیات نباشد نوبت به طبقه ۳ خواهد رسید همچنان که گفتیم شامل عمو، عمه ، دایی و خاله است که ما قصد داریم ارث عمو را بررسی کنیم.
نکته ای دیگر که باید گفته شود این است که اگر ایشان هم نباشند فرزندان آنان جانشین می شود مثلا پسر عمو و… ارث می برند.
باید توجه داشت اگر متوفی هم عمو ابوینی داشته باشد هم عموی ابی (یعنی عمویی که از طرف پدر فقط مشترک است با پدر متوفی) عموی ابی ارث نخواهد برد.
در قاعده ای کلی باید بدانیم تا زمانی که بستگان ابوینی (پدر و مادر مشترک) هستند بستگان ابی ارث نمی برند مگر در نبود آن ها.
به خویشان مادری مثل پدربزرگ مادری یا خواهر و برادر مادری (کلاله امی) یک سوم ارث می رسد. و هرچه باقی بماند به خویشان پدری یعنی خواهر و برادر پدری (ابوینی یا اگر نبود ابی) خواهد رسید.
که همین مقدار هم به برادر زاده می رسد.
نکته: شرط ارث بری فرزندان خواهر و برادر متوفی این است که متوفی خواهر و برادری را در قید حیات نداشته باشند در اینجا اشکالی ندارد که اجداد حاضر باشند.
حال برای آن که بدانیم برادر زاده از عمو یا عمه خود چه میزان ارث می برد باید ابتدا بدانیم که پدر وی در صورت وجود چه مقدار ارث می برد در این صورت همان مقدار را به فرزندش که برادر زاده متوفی است خواهیم داد.
پس در نتیجه لازم است که ارث برادر و خواهر را بررسی کنیم تا بتوانیم میزان ارث برادر زاده یا خواهر زاده ره به دست آوریم.
1.اگر رابطه برادر با متوفی (برادرش) به صورت پدر و مادر مشترک (ابوینی) باشد
2.اگر رابطه برادر با متوفی (برادرش) فقط از جانب مادر باشد یعنی فقط مادر آنها مشترک باشد(امی).
3.اگر رابطه برادر با متوفی (برادرش) از جانب پدر باشد یعنی فقط پدر آن ها مشترک باشد(ابی)، در این حالت باید گفت تا زمانی که برادر “اَبی”ارث می برد که برادری ابوینی در کار نباشد پس اگر برادر ابوینی (پدر و مادر مشترک) داشته باشیم دیگر برادر ابی (پدر مشترک) ارثی نخواهد برد.
قبل از بیان حالات مختلف باید یادآوری کرد که هر ارثی که به برادر و خواهر برسد در صورتی که ایشان بعد از متوفی فوت کنند به فرزندان ایشان که همان برادر زاده یا خواهر زاده متوفی است خواهد رسید.
به خواهر و برادر متوفی در اصطلاح “اخوه” هم می گویند.
1.اگر رابطه این برادر و خواهر با متوفی، پدری مادری باشند به آنان اخوه ابوینی گفته می شود.
2.اگر این برادر و خواهر رابطه آن ها با متوفی به صورت پدر باشد یعنی فقط پدر آن ها مشترک باشد، اخوه ابی می گویند.
و اگر این برادر و یا خواهر رابطه آنها با متوفی به صورت مادری باشد فقط یعنی فقط مادر آن ها مشترک است به آنان “کلاله امی” می گویند.
اگر وراث متوفی منحصر به خواهر و برادر ابوینی (اخوه ابوینی) باشد: هر برادر دو برابر خواهر ارث می برد. پس در مورد برادر زاده و خواهر زاده که جانشین پدر و مادر هستند همین مقدار صدق می کند.
.اگر وراث متوفی تنها کلاله امی باشد (خواهر یا برادری که از طرف مادر مشترک اند): برادر و خواهر مساوی می برند. دوباره اشاره می کنیم، در نتیجه اگر برادر و خواهر بعد از متوفی بمیرند همین میزان ارث به برادر زاده ها و خواهر زاده ها می رسد.
3.اگر در حالتی باشیم که متوفی هم برادر و خواهر ابوینی (پدر و مادر مشترک) و هم برادر یا خواهر مشترک از طرف مادری (کلاله امی) داشته باشد در اینجا:
4.اگر خواهر و برادر مادری یا امی: یک نفر باشند یک ششم و اگر بیش از یک نفر باشد یک سوم ارث می برند.
هرچه از ترکه باقی ماند را ابوینی ها خواهند برد.
میزان سهم الارث برادر زاده را باید در میزان ارثی که به پدرش (برادر متوفی) می رسد باید جستجو کرد به این دلیل که ایشان به جانشینی پدر خود ارث می برد و هر چه به پدر یا همان برادر متوفی برسد همان میزان به ایشان به عنوان جانشین خواهد رسید.
نکته ای که باید به آن دقت کرد اگر از متوفی چند برادر و خواهر باقی مانده باشد در صورتی برادرزاده یا خواهرزاده ارث می برد که هیچ کدام تاکید می کنیم هیچ کدام از برادران و خواهران متوفی زنده نباشند.
مثال: فرض کنید که متوفی دارای ۳ برادر و خواهر است و همگی این ها هم ازدواج کرده و دارای فرزند هستند حال فرض کنیم که ۲ نفر از ایشان قبل از متوفی فوت شده اند در اینجا تا زمانی که یکی از برادران و خواهران باقی مانده محلی برای ارث بردن فرزندان آن دو وجود ندارد.
مگر آن که فوت آن دو برادر و خواهر بعد از فوت متوفی باشد که در این حالت فرزندان آنها هم به جانشینی ارث خواهند برد.
ایشان در واقع به صورت اصالتا و شخصا ارثی نخواهند برد اما در حالتی جایگزین پدر و مادر خود که همان برادر و خواهر متوفی هستند می شوند و به جانشینی از ایشان ارث می برند.
باید گفت که خیر تا زمانی که پدر و مادر ایشان زنده اند (یعنی همان خواهر و برادر متوفی) به برادر زاده ارثی نخواهد رسید.
لازم است بگوییم ما در فرضی هستیم که از متوفی هیچ مادر یا پدر یا فرزندی وجود ندارد چون اگر وجود داشته باشد دیگر ما نمی توانیم از ارث برادر و برادر زاده صحبت کنیم چرا که تا زمانی که از طبقه دوم کسی وجود دارد از طبقه سوم هیچ کس ارث نخواهد برد.
اگر شخص فوت کند و فرزندی و والدینی نداشته باشد در زمان فوت نوبت به ارث بری خواهر و برادر ایشان و اجداد یا همان پدر بزرگ و مادر بزرگ ایشان خواهد رسید.
در بررسی این موضوع ابتدا باید یادآوری کرد که گاهی متوفی خود عموی کسی می شود مثل حالتی که وی برادرزاده یا خواهرزاده دارد، که در اینجا طبقه دوم ارث بررسی می شود، اما در حالتی دیگر خود این متوفی عمو نیست بلکه دارای عمو است که اینجا طبقه سوم ارث حاکم است اینجا گفته شده تا بتوانید این دو را تفکیک کنید.
این است که از برادر و خواهر متوفی کسی در قید حیات نباشد در این حالت ارث به جانشینی به برادر زاده و خواهر زاده داده می شود.
اعمام شامل عمو و عمه می شود. لذا اگر پدر و مادر اعمام پدر بزرگ و مادر بزرگ متوفی باشند ابوینی است. اگر فقط پدر اعمام پدر بزرگ متوفی باشد، در اینجا ابی است. و اگر فقط مادرشان مادر بزرگ متوفی باشند در اینجا اعمام امی به آنان گفته می شود.
یعنی برادر و خواهر که ممکن است پدر و مادرشان مشترک باشند که گفته می شود اخوه ابوینی، ممکن است فقط پدرشان مشترک باشد که گفته می شود اخوه ابی. حال کلاله هم همین معنا را می دهد منتها در ارتباط با مادر، پس اگر برادر و خواهری از جهت مادر فقط مشترک باشند به آن می گویند کلاله امی.
در کشور ما فک رهن به دو صورت مطرح می گرد:
1.فک رهن مستقل
2.فک رهن با استناد به دعوای ملزم نمودن به تنظیم سندرسمی
.بری کردن از دین نسبت به مالی که نزد شخص ثالث میباشد.
.باز پرداخت وام به نهاد، مِن جمله بانک.
.بازگشتن از تصمیم مال رهن داده شده که نزد شخص ثالث میباشد.
