به روز بودن دانشجویان حقوق و پاسخگویی به سوالات هموطنانم.

۳۶۵ مطلب با موضوع «مطالب اصول فقه» ثبت شده است

صحیح و اعم چیست؟

آیا الفاظ عبادات و برخی معاملات برای معانی صحیح وضع شده اند یا برای اعم از معانی صحیح و فاسد؟
1-    وضع الفاظ عبادات و معاملات در فقه برای معنی صحیح: صحیحی
2-    وضع الفاظ عبادات و معاملات در فقه برای اعم از صحیح و فاسد: اعمی
ثمره نزاع:
 اعمی می تواند به اصالت الاطلاق مراجعه نماید ولی صحیحی نمی تواند به اصالت الاطلاق عمل کند.
 صحیح و اعم در حقوق موضوعه:
  ماده 362 قانون مدنی: آثار بیعی که صحیح واقع شده باشد از قرار ذیل است...
حسب ماده 645 قانون مجازات اسلامی؛ عدم ثبت ازدواج دائم، رجوع و طلاق جرم است. 
در صورت اول: عدم ثبت ازدواج، رجوع و طلاق غیر صحیح جرم نیست. (جرم نیست)
در صورت دوم: چنین ازدواج هم باید ثبت شود (جرم است)
۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۳:۱۹ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

انواع دلیل

انواع دلیل :

الف- دلیل اجتهادی ب- دلیل فقاهتی .

الف - دلیل اجتهادی دلیلی است که حکم واقعی از ان استخراج گردد .
ب- حکم ظاهری از دلیل فقاهتی استخراج می شود .
۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۳:۱۵ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

وجه اشتراک و امر نهی

امر ونهی  در چند چیز باهم مشترکند:
1-    هر دو بر طلب خواستن دلالت دارند بااین تفاوت که امر دلالت دارد بر خواستن انجام کاری یا چیزی و نهی دلالت دارد بر ترک آن.
2-    هر دو جملۀ انشائی هستند نه اخباری. یعنی خبر از چیزی نمی دهند بلکه معنایی را ایجاد می کنند.
3-    هیچ یک بر فوریا تراخی دلالت ندارند.
4-    هیچ یک بر مره و تکرار دلالت ندارند.
منبع: محمدی ؛ ابوالحسن ؛ مبانی استنباط حقوق اسلامی

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۳:۱۲ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

استنباط‌

استنباط‌ : استنباط به معنای استخراج و در آوردن است و در اصطلاح حقوق می توان گفت مترادف اجتهاد است ومنظور از آن این است که بتوان قواعد کلّی را بر مصادیق فرعی منطبق نمود و حکم فروع را از اصول استخراج کرد مثلاً ماده 1106 قانون مدنی می گوید : «در عقد دائم نفقۀ زن به عهده شوهر است» و مادۀ 1108همان قانون می گوید: «هرگاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود».حال هر گاه در دعوایی که بین زن و شوهر ی مطرح است تشخیص دهیم که شوهر مخارج زندگی زنش را نمی پردازد و به استناد ماده 1106 قانون مدنی او را محکوم به پرداخت نفقه نمائیم، حکم فرعی را از اصلی بدست آورده یا مصادقی فرعی را با قاعده ای کلّی منطبق ساخته ایم وبه اصطلاح اجتهاد نموده، استنباط کرده ایم. و هرگاه بر عکس به استناد ماده 1108 قانون مدنی زن را به علّت عدم تمکین در دعوای مزبور محکوم نمائیم، باز یک استخراج حکم فرع از اصل، یک انطباق مصادق فرع بر قاعدۀ کلی و یک اجتهاد و استنباط انجام داده ایم.
منبع: مبانی استنباط حقوق اسلامی ؛ محمدی ؛ ابوالحسن

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۲:۵۶ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

مبانی در مبانی استنباط حقوق اسلامی

مبانی : در اصطلاح اصول فقه مبانی (اگر به کار رود)جمع مبنا به معنای پایه، اساس و علّت است لکن در حقوق امروزمبانی را به معنای قواعد کلّی به کار می برند و وقتی می گویند «مبانی استنباط حوق اسلامی » منظور قواعد کلّی و عام است که در استنباط حقوق اسلامی به کار می رود.
منبع: مبانی استنباط حقوق اسلامی ؛ محمدی ؛ ابوالحسن

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۲:۵۳ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

غرض و منفعت اصول فقه

غرض و غایت اثری است که با در نظر گرفتن آن، کاری انجام یا چیزی درست شود.منفعت اثری است که از کاری یا چیزی بدست آید بدون این که قبلاً در نظر گرفته شده باشد: مثلاً دانشجوئی می خواهد لیسانس حقوق بگیرد بخاطر اینکه قاضی یا وکیل دادگستری شود این اثر راکه قبلاٌ در نظر گرفته شده است غرض یا غایت گویندولی پس از آنکه لیسانس گرفته هنگام خدمت نظام درجه بالاتری هم خواهد گرفت این نتیجه که قبلاً در نظر گرفته نشده منفعت نامیده می شود.
در مورد بحث ما اصول فقه برای استنباط احکام شرعی بوده، در حالی که می توان از آن در استنباط احکام حقوق موضوعه نیز استفاده کرد. اثر اوّل را غرض واثر دوّم را منفعت گویند.

منبع: محمدی ؛ ابوالحسن؛ مبانی استنباط حقوق اسلامی یا اصول فقه

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۲:۵۱ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

شرائط مجاز

این سؤال پیش می آید که آیا می توان همیشه و همه جا لفظ را در معنائی جز آنچه معنای حقیقیآن است به کار برد یا به کار بردن لفظ در معنای مجازی تابع  شرائطی است ؟

جواب این است که استعمال مجازی لفظ  مشروط به دو شرط است : یکی علاقه و دیگری قرینه.

علاقه یا مناسبت عبارت است از ارتباط معنای حقیقی و مجازی مثل این که بین آن دو، شباهتی وجود داشته باشد چنانکه بین حکم به معنای واقعی و قرار رّد دعوا این مناسبت و شباهت بچشم می خورد که هر دو، دعوا را تمام می کنند. اگر میان معنای حقیقی و مجازی ارتباطی وجود نداشته باشد، نمی توان لفظ را برای معنای دوّم به کار برد.

قرینه‌ـ‌ منظور از قرینه به کاربردن علامت و نشانه ای است که نشان دهد معنای حقیقی منظور نیست و ذهن شنونده رامعنای حقیقی منصرف سازد واز این روی آن را قرینه صارفه نیز گویند مانند خرمان ولعل خندان.
مثال دیگر: در برخی از قرار دادهای بین المللی نوشته می شود: «... موضوع برای داوری به یکی از دادگاههای ایران احاله خواهد شد» در این جا کلمه «داوری» به معنای حقیقی به کار برده نشده بلکه مجازاً به معنای «رسیدگی قضائی»به کار برده شده و کلمه «دادگاه»قرینه این استعمال مجازی است.

منبع: محمدی ؛ ابوالحسن؛ مبانی استنباط حقوق اسلامی یا اصول فقه

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۲:۴۵ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

حقیقت عرفی و اقسام آن

گاهی لفظی در معنایی غیر از معنای خود بکار می رود و میان مردم معنای دیگری پیدا می کند به طوری که معنای لغوی کم کم فراموش می شود چنین لفظی را حقیقت عرفی می نامند مانند کلمۀ دابّه که در لغت به معنای جنبنده است ودر عرف به معنای چهارپا است.
عرف بر دو قسم است: عرف خاص و عرف عام ‌ـ‌ عرف خاص اصطلاح معمول بین عدّه ای مخصوص و یا فنّ خاصّی است مانند اصطلاحات همۀ علوم و فنون و مصطلحات بین مردم یک شهر یا یک قبیله و عشیره.مثلاّ اصطلاحات حقوق مدنی با اصطلاحات علوم سیاسی یک سان نیست و اصطلاح علم یک سان نیست و اصطلاح فقه و اصول متفاوت است و هر یک عرف خاصّی را تشکیل می دهد.

منبع: مبانی استنباط حقوق اسلامی یا اصول فقه , محمدی ، ابوالحسن

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۲:۴۴ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

ترادف و اشتراک

بدون تردید الفاظ مترادف و مشترک لفظی در زبان عربی وفارسی داریم وبه کار هم برده شده اند، مانند علم  ودانش برای مترادف و مانند شیر برای مشترک لفظی. در این موارد وضع متعدد است مثلاً واضعی«علم» را برای معنائی وضع کرده است و واضعی دیگر «دانش» را برای همان معنا و این دو لفظ مترادف شده اند؛ چنانکه واضعی کلمه «شیر» را برای جانور درنده  نام نهاده ودیگری آن را برای مایعی جانبخش وسومی برای وسیله باز و بسته کردن لوله آب و گاز بدین ترتیب یک لفظ برای سه معنای متفاوت وضع و میان آن ها مشترک شده است و این را می گویند لقظ مشترک یا اشتراک لفظی.

منبع: مبانی استنباط حقوق اسلامی یا اصول فقه , محمدی ، ابوالحسن

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۲:۴۲ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

استعمال لفظ در بیش از یک معنا

آیا می توان لفظی را یک بار به کار برد و بیش از یک معنا از آن خواست؟ در این بحث اختلاف نظر است. محققان معتقدند کا این کار غید مقدور است. زیرا لفظ آئینه معناست و آینه در یک آن فقط گنجایش یک صورت دارد. ردر این بحث فزق نمی کند که هر دو معنا حقیقی باشند یا یکی مجازی ودیگری حقیقی یا هر دو مجازی؛ چنانکه فرق نمی کند که لفظ مفرد باشد یا تثنیه و یا جمع.
باید توجه داشت که تثنیه و جمع، تکرار یم معنای مفرد است نه در یا چند معنای متفاوت.
منبع: مبانی استنباط حقوق اسلامی یا اصول فقه , محمدی ، ابوالحسن

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۲:۴۰ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

مجاز لغوی چیست؟

هر گاه در اثر کثرت استعمال لفظ از معنی لغوی اخذ و در معنی دیگری استعمال شود.

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۲:۳۸ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

حکم تکلیفى

حکم تکلیفى یعنی احکام شرعى ای که مستقیما به اعمال و رفتار انسانها مربوط مى‌شود.

۰۳ مهر ۹۷ ، ۲۰:۴۳ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

حکم وضعى

حکم وضعى یعنی حکمى که به‌طور مستقیم متوجه افعال و رفتار انسانها نمى‌شود، بلکه وضعیتی را بیان مى‌کند که به‌صورت غیرمستقیم بر رفتار انسان تأثیر می گذارد

۰۳ مهر ۹۷ ، ۲۰:۴۲ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

علم فقه

علم فقه، علم دست یافتن  به احکام شرعی و وظیفه انسانها درزندگى شخصى و اجتماعى است

۰۳ مهر ۹۷ ، ۲۰:۴۱ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

حکم شرعى

حکم شرعى،قانونى است که از جانب خداوند براى‌تنظیم و ساماندهى زندگى انسان صادر شده است

منبع: شهید صدر

۰۳ مهر ۹۷ ، ۲۰:۳۸ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

حکم ظاهرى

حکم ظاهرى یعنی حکمى که در فرض جهل به حکم واقعى براى مکلف ثابت مى‌شود و وظیفه او را معین مى‌کند

۰۳ مهر ۹۷ ، ۲۰:۳۵ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

واجب تعیینی و تخیری

واجب تعیینی آن است که مورد تکلیف معین ومشخص باشد مانند وجوت روزۀ ماخ رمضان. واجب تخییری آن است که مورد  تکلیف مردد میان دو یا چند چیز باشد مانند کفارۀ قسم که بموجب آیۀ شریفه سیر کردن ده نفر گرسنه، یا پوشاندن ده نفر برهنه ویا آزاد کردن برده ای برای شکستن سوگند لازم است واگر توانائی اینها را نداشته باشید باید سه روز پیاپی روزه بگیرید.

منبع: محمدی ؛ ابوالحسن ؛ اصول فقه

۰۳ مهر ۹۷ ، ۲۰:۳۴ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

عرف عام

عرف عام عرفى است که به صنف خاص و مکان خاصى تعلق ندارد،بلکه اغلب‌مردم به‌رغم فرهنگها و محیطهاى مختلف در آن شریک‌اند.بر این اساس،شیوه رایج گفتار والفاظ و عباراتى را که بین عموم مردم رواج دارد«عرف عام»مى‌نامند.

۰۳ مهر ۹۷ ، ۲۰:۳۲ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

لفظ و معنا از نظر وحدت و تعدد

لفظ و معنا از نظر وحدت و تعدد مختص : یک‌لفظ  و یک‌معنا
مترادف:  چند لفظ و یک‌معنا
مشترک : یک‌لفظ و چند معنا

۰۳ مهر ۹۷ ، ۲۰:۳۰ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

اقسام وضع کدامند؟

1-    تعیینی (تخصیصی): در اثر جعل، قرارداد و انشاء واضع بوجود می آید.  
 
2-    تعینی (تخصصی): در اثر کثرت استعمال محقق می شود.
 
اقسام دیگر وضع
 
1-    وضع خاص و موضوع له خاص: اسامی اعلام
 
2-    وضع خاص و موضوع له عام: امکان وقوع ندارد.
 
3-    وضع عام و موضوع له خاص: ضمایر و اسمای اشاره
 
4-    وضع عام و موضوع له عام: انسان، درخت
۰۳ مهر ۹۷ ، ۲۰:۲۹ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر