به روز بودن دانشجویان حقوق و پاسخگویی به سوالات هموطنانم.

۳۶۵ مطلب با موضوع «مطالب اصول فقه» ثبت شده است

اقسام وضع تعیینی

وضع تعیینی بر دو قسم است : الف - وضع تعیینی صریح ب- وضع تعیینی ضمنی
الف - وضع تعیینی صریح: واضع صریحاً لفظ را در مقابل معنا به کار می برد .
مثال : والدین نوزاد پس از تولد نوزاد ، اقوام و آشنایان را دعوت می نمایند و در حضور انها اعلام می کنند که ما مثلاً اسم نوزاد را علی گذاشتیم.
ب- وضح تعیینی ضمنی: در این حالت واضع صریحاً لفظ را وضع نمی کند بلکه با استعمال آن وضع لفظ را نشان می دهد . مثلاً نامگذاری یک کودک بدون هیچ گونه تشریفات و دعوت از اقوام و آشنایان.

۱۲ مهر ۹۷ ، ۱۹:۰۵ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

اصول_فقه امر عقیب منع

گاهی پیش می آید که امری از جانب کسی صادر میشود ولی این امر دقیقا پشت سر یک منع آمده است. یعنی قبل از اینکه امری به یک کار صادر شود در مورد آن منعی بیان شده است. این حالت را امر عقیل منع یا امر عقیب خطر میگویند.

در علم اصول میگویند که امری که عقیب منع باشد دلالت بر وجوب ندارد.
یکی از مثال هایی که معمولا برای امر عقیب منع بیان میشود این مورد است که خداوند فرمودند:
ولا تقربوهن حتی یطهرن=یعنی با زنان خود تا زمانی که [از حیض]پاک نشده اند نزدیکی نکنید. =منع.
سپس فرمود :فاذا تطهرن فاتوهن=زمانی که پاک شدند بر آنها وارد شوید=امر عقیب منع=عدم دلالت بر وجوب.

۰۸ مهر ۹۷ ، ۱۳:۵۸ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

لفظ مشترک یا مشترک لفظی

لفظ مشترک یا مشترک لفظی ؛ از اقسام الفاظ متعدد المعنی بوده و عبارت است از لفظ واحدی که به طور جداگانه برای معانی معانی حقیقی متعدد جداگانه وضع شده است.
مثال یک: لفظ " عین " که یک بار برای طلا و بارهای دیگر به صورت جداگانه برای نقره، چشم، چشمه و… وضع شده است.
مثال دو : شیر در زبان فارسی در سه معنی حقیقی کاربرد دارد:
الف- شیر به معنی حیوان
ب- شیر به معنی شیر نوشیدنی
ج- شیر به معنای یک وسیله مانند شیر آب .
۰۷ مهر ۹۷ ، ۱۹:۰۵ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

مترادف و مشترک معنوی

مشترک معنوی : لفظی است که یک معنی دارد ولی آن معنی کلی است و مصادیق زیادی دارد.
ترادف : یعنی چند لفظ که یک معنی دارند . مانند عقد و قرارداد ، انسان و بشر ، عین معین , عین خارجی و عین شخصی

۰۷ مهر ۹۷ ، ۱۹:۰۲ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

استعمال مجازی

استعمال مجازی : استعمال لفظ در معنایی خارج از معنای اصلی ولی بین این معنا و معنای اصلی، مناسبت و مقارنتی می باشد .
مثال : وقتی شخصی کلمه سرو را به معنی انسان قد بلند بکار برد. دراینجا کلمه سرو را مجاز و سرو به معنی انسان بلند قامت را معنای مجازی می گویند .

۰۷ مهر ۹۷ ، ۱۹:۰۱ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

استعمال غلط

  استعمال غلط یعنی بکار بردن لفظ نه در معنی حقیقی نه در معنای مجازی بلکه در یک معنی بی ربط . مثلا شخصی بگوید علی و بعد ادعا کند که منظور من از علی قورمه سبزی بوده است .

۰۷ مهر ۹۷ ، ۱۹:۰۰ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

شرایط استعمال مجازی

برای اینکه استعمال مجازی انجام دهیم دو شرط لازم است
شرط اول : علاقه یا مناسبت
شرط دوم : قرینه صارفه .

۰۷ مهر ۹۷ ، ۱۸:۵۹ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

اقسام قرینه صارفه

الف - قرینه صارفه اگر لفظ باشد به ان مقالیه یا لفظیه گویند .
ب- قرینه صارفه اگر حالت ) اوضاع و احوال ( باشد به ان مقامیه یا حالیه گویند .
مثال : سرو دو معنی دارد یکی معنی حقیقی به معنای درخت و دیگر معنای مجازی به معنای انسان قد بلند .
مثال برای قرینه مقالیه یا حالیه : شخصی وارد می شود و می گوید یک سرو دیدم که داشت بسکتبال بازی می کرد. بسکتبال بازی می کرد یک لفظ است که نشان می دهدکه منظور او از سرو انسان قد بلند است .
مثال برای قرینه مقامیه یا حالیه : فرض کنیم در یک موقعیت جغرافیایی درخت سروی وجود ندارد . شخصی وارد می شود و به حاضرین می گوید من الن در این نزدیکی یک سرو دیدم . چون مخاطبین می دانند که در ان حوالی درخت سرو وجود ندارد , بنابر این انها می توانند دریابند که منظور متکلم از سرو انسان قد بلند بوده است .

۰۷ مهر ۹۷ ، ۱۸:۵۷ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

حقیقت متشرعه

حقیقت متشرعه : از زمان امام حعفر صادق به بعد معانی برخی از الفاظ تغییر یافت . که به این حقیقت متشرعه می گویند که نوعی مجاز لغوی است .

۰۷ مهر ۹۷ ، ۱۸:۵۶ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

تبادر

تبادر در لغت به معنای سبقت گرفتن است و در اصطلاح مقصود این است که از خود لفظ؛ بدون کمک گرفتن از قرینه ای، معنایی زودتر به ذهن خطور کند واین نشانی است که لفظ در ان معنا حقیقت است. بنابراین تبادر، علامت حقیقت و عدم تبادر، علامت مجاز است.
مثال: لفظ ید دو معنی دارد معنای اول دست و معنای دوم ، استیلا و چیرگی است . وقتی شنونده ای لفظ ید را می شنود در ابتدا معنای دست به ذهن او خطور می نماید پس ید در این معنا حقیقت است
نکته : تبادر علامت حقیقت است عدم تبادر (  تبادر غیر ) علامت مجاز است .
نکته : یک لفظ ممکن است یک معنی حقیقی و چند معنی مجازی داشته باشد .
مثال : معنی حقیقی موش حیوان است . ولی این لفظ دو تا معنی مجازی هم دارد اولی به معنای انسان ترسو و دومی ، به معنای انسان با نمک .
اگر لفظی یک معنی حقیقی و چند معنی مجازی داشته باشد نیاز به قرینه معینه دارد زیرا می دانیم که استعمال لفظ در معنای مجازی با کمک قرینه صورت می گیرد .
نکته : قرینه معینه دو کاربرد دارد یکی در لفظ مشترک و دیگری در الفاظی که یک معنی حقیقی و چند معنی مجازی دارند .
۰۷ مهر ۹۷ ، ۱۸:۵۵ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

صحت حمل

صحت حمل : یکی از نشانه های حقیقت، صحت حمل است؛ به این معنا که هرگاه در حقیقت یا مجاز بودن معنایی تردید شود، اگر حمل لفظ بر آن معنا صحیح باشد (و  سلب آن صحیح نباشد ) نشان می دهد که استعمال این لفظ در آن معنا، حقیقی است.
۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۳:۵۰ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

صحت سلب

صحت سلب : صحت سلب از علایم مجاز است؛ به این معنا که هر گاه لفظی در معنایی استعمال شود و سلب معنا از آن لفظ صحیح باشد، استعمال لفظ در آن معنا، مجازی است .
۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۳:۴۷ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

عدم صحت سلب

عدم صحت سلب : عدم صحت سلب از علایم حقیقت بوده و در جایی که نتوان معنایی را از لفظی سلب نمود، محقق گردیده و بر حقیقی بودن استعمال آن لفظ در آن معنا دللت می کند؛ به بیان دیگر، اگر لفظی در معنایی استعمال شده باشد و سلب آن معنا از لفظ نزد عرف ناپسند و مذموم باشد، عدم صحت سلب در مورد آن صادق است.
۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۳:۴۵ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

اصل عدم تقدیر

مفهوم تقدیر: گاهی اوقات یک جمله داریم که ظاهرا بی معنی می باشد ولی اگر یک لفظ از خارج وارد جمله شود مفهوم جمله کامل می شود به این عمل تقدیر گویند .
سْئَلِ الْقَرْیَةَ الَّتِی کُنَّا فِیها براى تحقیق بیشتر از قریه ای که ما در آن « : . خداوتد در سوره یوسف ایه 22 می فرماید : از قریه ای سوال کن .که در اگر به جمله مزبور اهل را اضافه کنیم می شود از اهل قریه سوال کن » بودیم سؤال کن، که لفط اهل در این جمله در تقدیر است .
مثال خداوند در سوره نساء می فرماید : حرمت علیکم أمهاتکم وبناتکم وأخواتکم وعماتکم وخالتکم: یعنی مادران شما بر شما حرام شد . که در اینجا منظور نکاح با مادران بر شما حرام شد این می گویند در تقدیر گرفتن.
مثال : ماده 464 قانون مدنی : کلیه عقودجائزه به موت }و جنون{ احدطرفین منفسخ می شودوهمچنین به سفه درمواردی که رشدمعتبراست . در این ماده جنون در تقدیر است .
زمانی که احتمال عدم تقدیر وجود دارد و دلیل بر تقدیر هم وجود ندارد، مطابق این اصل، بنا بر عدم تقدیر است

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۳:۴۴ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

اصل عدم نقل

اصل عدم نقل : اگر لفظی داشته باشیم که قبل از شرع یک معنایی داشته باشد حال شارع آن لفظ را بکار برده است .حال ما شک می کنیک که شارع این لفظ را در همان معنای قبلی بکار برده است یا نه؟طبق اصل عدم نقل اصل این است که لفظ در همان معنای قدیم بکار رفته است
مثال : لفظ امانت : لفظ امانت قبل از شرع در بین مردم بکار می رفته است . شارع هم این لفظ را در احکام استعمال نموده است . حال اگر مخاطب شک کند که ایا شارع لفظ امانت را ایا در همان معنای سابق بکار گرفته و یا خیر؟ ، مطابق اصل عدم نقل شک باطل است و این بدان معنی می باشد که شرع نیز لفظ امانت را در همان معنای استعمال نموده است .

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۳:۴۲ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

نص - ظاهر - مجمل - موول

نص :در نص لفظ صد در صد دللت بر معنا می کند به عبارت دیگر معنای صریح لفظ را نص گویند.

ظاهر: ظاهر یعنی احتمال قوی . در ظاهر یک لفظ است که دو معنی دارد ولی با دو احتمال .یکی احتمال ضعیف و دیگری احتمال قوی . به آن احتمال قوی ظاهر می گویند .

مجمل : مجمل یا مبهم کلمه یا کلامی است که معنای آن معلوم نبوده بلکه مردد میان دو یاچند احتمال مساوی باشد وندانیم که گوینده مقصودش کدام یک از معانی بوده است.

مؤول : یعنی احتمال ضعیف ( مقابل ظاهر ) هر ظاهری مؤول دارد و هر مؤولی یک ظاهر دارد .

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۳:۴۱ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

صحیح و اعم

الف : صحیح : صحیح یعنی تام الجراء و شرایط . مثل نماز صحیح .
در مفابل صحیح فاسد یا باطل قرار دارد و به معنی این است که یکی از اجزایش وجود ندارد مثل نمازی که حمد ان خوانده نشده است .
ب- صحیح و اعم : دانشمندان اصول اختلاف کرده اند که اسامی عبادات مانند لفظ صلات، زکات، صوم و حج و همچنین اسامی معاملات مانند لفظ بیع ، اجاره ، نکاح و غیره ،ایا فقط برای معنای صحیح این معاملات و عبادات وضع شده اند و یا اعم از صحیح و فاسد ؟
سوال : ایا لفظ عبادات و معاملات فقط برای معنای صحیح کاربرد دارد و یا شامل معنای غیر صحیح ان هم می باشد ؟
در پاسخ علماء دو دسته اند :
دسته اول اعتقاد دارند که الفاظ عبادات و معاملات فقط برای معنای صحیح وضع شده است . ( صحیحیون )
دسته دوم باوردارند که الفاظ عبادات و معاملات هم برای معنای صحیح و هم برای معنای فاسد وضع شده است که به این گروه اعمی گویند .
نکته : مشهور علماء صحیحی هستند .
سوال : بحث صحیح و اعم کجا مطرح می شود ؟ و فایده ان چه می باشد؟
الف - محل نزاع : صحیح و اعم
قاعده : هر گاه در شرط بودن یا جزء بودن امری در یک ماهیتی تردید شود موضوع صحیح و اعم کاربرد پیدا می کند .
در مورد نماز بین علماء اختلاف است که سوره در نماز لزم است یا خیر؟
در عبادات : نماز : یک عده از علماء اعتقاد دارند قرائت سوره در هنگام نماز لزم است و عده ای دیگر اعتقاد دارند که خواندن آن لزم نمی باشد . اختلاف در خواندن و یا نخواندن سوره است .
در هنگام انعقاد » بیعت اشتریت « در معاملات : بیع : در مورد بیع هم بین علماء اختلاف وجود دارد که آیا بیان صیغه عقد بیع آن لزم است یا نه؟ . دراین مورد هم یک عده از علماء اعتفد دارند که گفتن صیغه مذکور لزم است و دسته ای دیگر از انها اعتقاد دارند که گفتن صیغه لزم نیست. ( محل نزاع ) صیغه در بیع مانند سوره در نماز است منتها صیغه شرط و سوره جزء می باشد .
ب- فایده نزاع : ممکن است پرسیده شود بحث صحیح و اعم جه فایده ای دارد ؟پاسخ با بیان دو مثال بیان می شود:
اعمی می گویدلفظ نماز و بیع هم برای نماز و بیع صحیح و هم برای نماز و بیع باطل ( بدون سوره ، بدون صیغه ) وضع شده است ولی صحیحیون اعتقاد دارند که این الفاظ قسم صحیح انها را در بر دارد .
نکته : بیع از نظر اعمی : بیع با همه شرایط صحیحیون بجز صیغه
نکته : نماز از نظر اعمی : نماز با همه شرایط صحیحیون بجز سوره
حال بررسی می کنیم نظر صحیحییون و اعمی ها را در باره نماز و بیع :
اول : صحیحیون :
الف- نماز : صحیحی ها به اصل احتیاط اعتقاد دارند . صحیحی ها می گویند واضع لفظ صلاه را برای نماز صحیح و تام اجزاء و الشرایط. وضع کردهاست .
ب- بیع : صحیحی ها در هنگام انعقاد عقد بیع صیغه ان را به زبان عربی (بعت اشتریت) را هم می خوانند . بعبارت دیگر انها بیع بدون صیغه را صحیح نمی دانند .
دوم : اعمی ها :
الف - نماِز : اعمی ها اهل ریسک هستند و اعتقاد دارند که واضع لفظ صلاه را برای صلاه صحیح و فاسد وضع کرده است.
ب- بیع : در بیع اعمی به گفتن صیغه اعتقاد ی ندارد و عقد بیع را بدون گفتن صیغه بجای می آورد .
بطور خلاصه : صحیحی جزء یا شرط مشکوک بجای می آورد و اعمی جزء یا شرط مشکوک بجای نمی آورد .

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۳:۳۹ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

فایده اصول فقه چیست؟

1-    آشنایی با روش و وسایل استنباط حقوق اسلامی

2-    اصول فقه در حقوق موضوعه مورد استفاده قرار می گیرد.

ماده 197 آدم: اصل برائت است.

ماده 198 آدم: اصل بقاء دین است.

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۳:۳۷ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

معنای امر در اصول فقه

کلمه امر دو تا معنی دارد : معنی اول شی یا چیز و معنی دوم آن طلب و خواستن است.
معنای اول : امر به معنی اول که به معنای شی و چیز می باشد جمعش می شود امور . لزم به ذکر است که مراد از  شیء ، هرچیز مطلق نیست تا مصداق آن تعریف به اعم باشد بلکه مراد افعال و صفات است و جزء این دو بر چیزی دیگر  دلالت نمی کند. البته افعال و صفاتی که به معنای اسم مصدری باشندمراد نیست ، بلکه مراد خود فعل و خود صفت موجود در خارج است .
معنای دوم : امر به معنی دوم که به معنای طلب و خواستن است جمعش می شود اوامر که در اصول فقه بحث ما راجع به این معنا  خواهد بود .
۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۳:۳۲ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر

اقسام وضع لفظ

وضع لفظی را به لحاظی به وضع تعیینی وتعیّنی، یا تخصیصی و تخصّصی، تقسیم می نمایند.
وضع تعییینی یا تخصیصی عبارت است از اینکه لفظی را برای معنای معین نموده در برابر آن قرار دهند مانند مثال هائی که گذشت.
وضع تعیّنی عبارت است ار اینکه لفظی در معنائی دیگر، یعنی غیر از معنای موضوع له، با قرینه و مناسبتی به کار رود وبه اصطلاح به طور مجاز استعمال شود و به قدری این استعمال زیاد شود که پس از چندی هر وقت آن لفظ بدونه قرینه به کار برده شود همین معنای دوّم فهمیده شود چنانکه کلمۀ قانون در اوّل به معنای «خط کش » بوده وبعد به واسطۀ استعمال زیاد در معنای فعلی که معنای مجازی آن بوده اکنون فقط همین معنا از آن فهمیده می شود.
به عبارت دیگر وضع تعیینی یا تخصیصی در اثر جعل و قرار دادن انشاء واضع بوجود می آید و وضع تعیّنی در اثر کثرت استعمال محقق می گردد.
منبع: محمدی؛ ابوالحسن؛ مبانی استنباط حقوق اسلامی

۰۵ مهر ۹۷ ، ۲۳:۲۲ ۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
هادی کاویان مهر