دعوای خلع ید یعنی چه؟

«خلع ید» به دعوایی گفته می شود که در آن مالک یک مال غیر منقول مثل خانه، مغازه و یا زمین به طرفیت متصرف غیر قانونی مال خود آن دعوا را اقامه کرده، و از دادگاه می خواهد که روند تصرف غیر مجاز فرد متصرف را پایان بخشیده و ملک را به او برگرداند. شرط اصلی در طرح دعوی خلع ید، داشتن مالکیت است یعنی شما باید قانوناً سندی داشته باشید که مالکیت شما را صد در صد تضمین کند. این که گاهی در زبان محاوره و عامیانه خلع ید علیه مستاجر مطرح می کنند اشتباه است و خلع ید علیه متصرف غیرقانونی است و درمورد مستاجر باید دعوای تخلیه اقامه شود. وکیل دعوای خلع ید باید این تفاوتها و جزییات دو دعوای خلع ید و تخلیه ید را بشناسد.

چه کسی حق طرح دعوای تصرف عدوانی دارد؟

مستاجر، مباشر، خادم و.. و هرکس که به نمایندگی یا به امانت مال غیر را متصرف است می توانند به قائم مقامی مالک این دعوا را طرح کنند.

دعوای تصرف عدوانی یعنی چه؟

«تصرف عدوانی» عبارت از این است که فرضاً شخصی در خانه یا مغازه ای متصرف بوده و دیگری بی رضایت او و بدون مجوز قانونی آن را از تصرف متصرف خارج کند و خود جانشین او شود، در این حالت متصرف سابق می تواند به طرفیت متصرف لاحق دعوای تصرف عدوانی اقامه کند و خواستار اعاده تصرف خود گردد. قصد استفاده از مال به نفع خود را باید به منزله رکن واقعی تصرف تعبیر کرد. این رکن به این مساله دلالت دارد که استیلای دارنده مال به منزله رکن مادی هنگامی دارای ارزش بوده که به منزله رکن مادی استناد پذیر است که سلطه او بر مال برای خارج کردن از تصرف دیگران و به قصد استفاده شخصی از آن باشد.

برای تحقق تصرف عدوانی شرایطی لازم است که عبارتست از:

1. سبق تصرف خواهان
2.  لحوق تصرف خوانده
3. عدوانی بودن تصرف خوانده.

شرایط و ویژگی های افراز چیست؟

• اولین شرط افراز وجود مال مشاع است. منظور از مال مشاع مالی است که طرفین در جزء جزء آن شریکند.
• دومین شرط، وجود اموال مشترک مثلی که اجزای آن برابر است می باشد.
• سومین شرط، وجود مال مشترک قیمی متساوی الاجزاء است. زیرا مال اگر قیمی نباشد قابل افراز نخواهد بود.
• چهارمین شرط، تقسیم مال مشترک به نسبت حصه شرکاء است.

تخلیه به جهت نیاز شخصی

ممکن است موجر برای گذران زندگی و امرار معاش خود به کسب و کار در ملک تجاری نیاز داشته باشد و به این دلیل می تواند تقاضای تخلیه از باب نیاز شخصی نماید. در این دعوا موجر موظف است نیاز شخصی خود را اثبات نماید و تخلیه ملک را درخواست نماید.

تخلیه به جهت تخریب و نوسازی

دعوای تخلیه به جهت تخریب و نوسازی، درمورد قراردادهای اجاره املاک تجاری مطرح می شود که قبل از قانون روابط موجر و مستاجر ۷۶ منعقد شده اند و قانون روابط موجر و مستاجر ۵۶ بر آن حاکم می باشد.

تخلیه به جهت انقضای مهلت

مطابق ماده۱۵ قانون روابط موجر و مستاجر ۵۶؛ تخلیه عین مستاجره در سه مورد پس از انقضای مدت اجاره مجاز می باشد:

• اول- تخلیه به منظور احداث ساختمان جدید مشروط بر اینکه پروانه ساختمانی یا گواهی شهرداری مربوط به دادگاه جهت صدور حکم تخلیه ارائه گردد.
• دوم- تخلیه محل کسب به منظور احتیاج شخص موجر برای کسب یا پیشه یا تجارت.
• سوم- درصورتی که محل کسب یا پیشه یا تجارت مناسب سکنی نیز باشد و مالک برای سکونت خود یا اولاد یا پدر یا مادر یا همسر خود درخواست تخلیه نماید.

تخلیه به جهت عدم پرداخت اجاره بها

مستأجر مکلف است در موعد معین در اجاره‌نامه اجرت‌المسمی و پس از انقضاء مدت اجاره اجرت‌المثل را به میزان اجرت‌المسمی آخر‌هر ماه اجاری ظرف ده روز به موجر یا نماینده قانونی او بپردازد و هر گاه اجاره‌نامه‌ای در بین نباشد اجاره‌بها را به میزانی که بین طرفین مقرر و یا عملی‌شده و در صورتی که میزان آن معلوم نباشد به عنوان اجرت‌المثل مبلغی که متناسب با اجاره املاک مشابه تشخیص می‌دهد برای هر ماه تا دهم ماه بعد‌به موجر یا نماینده قانونی او پرداخت یا در صندوق ثبت و یا بانکی که از طرف سازمان ثبت تعیین می‌شود سپرده و قبض رسید را اگر اجاره‌نامه رسمی‌است به دفترخانه تنظیم‌کننده سند و هر گاه اجاره‌نامه عادی بوده یا اجاره‌نامه‌ای در بین نباشد قبض رسید را با تعیین محل اقامت موجر به یکی از‌دفاتر رسمی نزدیک ملک تسلیم و رسید دریافت دارد.

تخلیه به جهت تعدی و تفریط

اگر مستاجر در استفاده از عین مستاجره مرتکب تعدی و تفریط شده باشد برای موجر حق فسخ قرارداد اجاره و مجوز صدور حکم تخلیه به وجود می آید.منظور از تعدی و تفریط هرعملی است که موجب می شود در اثر رفتار مستاجر خسارتی به ملک موجر وارد شود واین عمل به واسطه اقدامات آگاهانه مستاجر صورت گرفته باشد.برای مثال عدم تعمیر شیر اشپزخانه و به تبع آن از بین رفتن کابینت ها ومواردی از این قبیل.

تخلیه به جهت تغییر شغل

در قراردادهای املاک تجاری دارای حق کسب و پیشه، هرگاه مورد اجاره برای شغل معینی اجاره داده شده باشد و مستاجر بدون این که رضایت موجر را برای تغییر شغل کسب کند، شغل خود را تغییر دهد مالک می تواند تخلیه مورد اجاره را به لحاظ تغییر شغل از دادگاه بخواهد مگراینکه شغل جدید عرفاً مشابه شغل سابق باشد.

برای طرح دعوای تخلیه باید به کدام دادگاه برویم؟

هرچند دعاوی مربوط به تخلیه طبق قانون شورای حل اختلاف در صلاحیت این مرجع است اما به علت این که این نوع تخلیه مرتبط با ملک، حق کسب و پیشه است مرجع رسیدگی آن دادگاه محل وقوع ملک خواهد بود.

قانون حاکم بر دعاوی املاک دارای حق کسب و سرقفلی کدامند؟

قانون اصلی حاکم بر اجاره، قانون مدنی است و قانون روابط موجر و مستاجر ۵۶ تنها در اجاره محل کسب و پیشه حاکم است و قانون روابط موجرومستاجر76 نیز که آخرین قانون در این زمینه است اجاره ها را به دو دسته تقسیم کرده است: اجاره های قبل از لازم الاجرا شدن این قانون که تابع قوانین سابق است و اجاره هایی که از این پس واقع شده اند که تابع قانون جدید است. اگر اجاره ای که در حکومت قانون ۵۶ یا ۶۲ است پی در پی و بی وقفه تمدید شود تا از سال ۷۶ عبور کند این اجاره همچنان تابع قوانین سابق خود خواهد بود و مشمول قانون۷۶ نخواهد شد.

فرق سرقفلی و حق کسب و پیشه چیست؟

 

• ایجاد حق کسب، پیشه و تجارت پس از عقد اجاره، قهری و بر مبنای اراده قانونگذار است، ولی حق سرقفلی قراردادی و ناشی از اراده اشخاص است.
• حق کسب و پیشه وجودش نیاز به گذشت زمان دارد، در حالیکه حق سرقفلی وجودش در ابتدای عقد اجاره محقق گردیده و نیازی به گذر زمان ندارد.
• فقها حق کسب و پیشه را دارای مشروعیت نمی دانند، اما حق سرقفلی را پذیرفته اند.
• حق کسب و پیشه با خوشنامی و جذب مشتری و عدم ارتکاب تخلف از شروط قانونی ایجاد می شود ولی حق سرقفلی ارتباطی به عوامل فوق ندارد.
• حق کسب و پیشه ممکن است زایل شود، اما سرقفلی با هیچ تخلفی از بین نمی رود، مگر شرط ضمن عقد به صورت وجه التزام باشد.
• انتقال حق کسب و پیشه ممکن نیست مگر با اجازه مالک ولی انتقال حق سرقفلی مجازاست و نیازی به اجازه مالک ندارد مگر اینکه تصریح شود.
• انتقال حق کسب و پیشه صرفاً با سند رسمی ممکن است، در حالیکه انتقال سرقفلی با سند عادی نیز امکان پذیر است.
• حق کسب و پیشه حقی است امری و توافق برخلاف مقررات آن ممکن نیست، اما مقررات مربوط به حق سرقفلی، تکمیلی بوده و توافق برخلاف مقررات آن ممکن است. موقع شک در وجود حق کسب و پیشه، به لحاظ آمره بودن، اصل بر عدم است منتها در حق سرقفلی، اصل بر جریان آن است.

 

آیا شیر دادن طفل جزیی از حضانت است؟

قانون مدنی در ماده ی ۱۱۷۶ مقرر می دارد: «مادر مجبور نیست که به طفل خود شیر بدهد مگر در صورتی که تغذیه طفل به غیر شیر مادر ممکن نباشد.» چون اصولا مادر مکلف به شیر دادن به فرزند خود نیست، می تواند برای این کار اجرت مطالبه کند. در این صورت، اگر طفل دارایی داشته باشد، این اجرت از دارایی خود طفل برداشته خواهد شد. وگرنه پرداخت این مال از باب نفقه بر عهده ی پدر و در صورت فقر یا فقدان پدر بر عهده ی جد پدری و در صورت فقر یا فقدان جد پدری برعهده ی مادر از باب نفقه است.

اثر شوهر کردن مادر در حضانت

با توجه به ماده ی ۱۱۷۰ که پیشتر ذکر شد، هرگاه مادری که حضانت طفل با وی است ازدواج کند، نگاهداری طفل به پدر باز خواهد گشت. زیرا در این گونه موارد مادر نمی تواند وظیفه ی نگهداری طفل را چنانکه باید انجام دهد و جمع بین وظایف ناشی از حضانت و تکالیفی که ازدواج بر دوش وی می نهد، دشوار است. اما اگر شوهر اول فوت کند و بعد مادر با کسی ازدواج کند حضانت با مادر خواهد بود.

اثر جنون پدر یا مادر در حضانت طفل

در صورت حدوث جنون حضانت از دارنده ی آن سلب می گردد. ماده ی ۱۱۷۰ قانون مدنی در این باره بیان می دارد:

«اگر مادر در مدتی که حضانت طفل با او است مبتلا به جنون شود یا با دیگری شوهر کند حق حضانت با پدر خواهد بود.»

البته در ماده از جنون پدر سخنی به میان نیامده که باید به پای مسامحه ی قانونگذار گذاشت چرا که جنون مادر خصوصیتی ندارد.

 

تعریف، مفهوم و ماهیت حضانت

حضانت عبارت است از نگه داشتن طفل، مواظبت و مراقبت او و تنظیم روابط او با سایر اشخاص که حق ملاقات با خویشان نیز در همین مقوله می‌گنجد. بنابراین، حضانت بیشتر ناظر به حمایت جسمی از کودک است؛ هرچند که حمایت روحی و اخلاقی هم مدنظر می‌باشد.

ماده ی ۱۱۷۳ قانون مدنی نیز به جنبه ی معنوی و اخلاقی حضانت اشاره می کند. زیرا این ماده مقرر می کند که هرگاه در اثر عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادری که طفل تحت حضانت اوست، تربیت اخلاقی طفل در معرض خطر باشد، دادگاه می تواند هر تصمیمی را که درباره ی تربیت طفل مقتضی بداند، اتخاذ کند.

خلع ید از املاک مورد تصرف عدوانی

بعد از اثبات عدوانی بودن تصرف متصرف،مالک می تواند درخواست صدور حکم خلع ید متصرف را از دادگاه تقاضا نماید.این در صورتی است که مالک بتواند مالکیت خود را از طریق اسناد رسمی به اثبات برساند.

اجرت المثل ایام تصرف:

بعد از اثبات عدوانی بودن تصرف متصرف ،مالک می تواند اجرت المثل ایام تصرف را از متصرف مطالبه نماید و همچنین اختیار دارد اگر بنا یا درختی در ملک ایجاد شده آنها را تخریب نماید.بنابراین برای تعیین اجرت المثل ایام تصرف با اظهارنظر کاشناس مربوطه ،مالک می تواند به حقوق از دست رفته اش رسیده و فرد متصرف محکوم می گردد.

الزام به تحویل مبیع مالی است یا غیر مالی

در پاسخ به این سوال که دعوای الزام به تحویل مبیع مالی است یا غیر مالی باید گفت که این نوع دعوا جز دعاوی مالی به شمار می آید و دعوای مالی دعوایی است که  راجع به مال و حق مالی می باشد.

نکات:

1-اگر در قرارداد زمان تحویل مبیع ذکر نشده باشد ، فروشنده می بایست مبیع را فوری تحویل دهد.

2- اگر طرفین معامله زمان خاصی را برای تحویل مبیع در نظر گرفته باشند تا قبل از رسیدن آن تاریخ ، دعوای الزام به تحویل مبیع پذیرفته نیست.

3- وقتی قبل از تحویل مبیع عیبی در آن به وجود بیاید ، خریدار می تواند معامله را فسخ کند.

4- پرداخت هزینه های مربوط به تحویل مبیع بر عهده ی فروشنده است.